Өрсөлдөөн ширүүслээ

̺íãºíèé óóðõàéãààñ õàëáàãàíûõàà õýðýýð õóòãàõ óó, øàíàãàíûõàà õýìæýýãýýð õóòãàõ óó? Äýëõèéä õî¸ðäóãààðò æàãñàõ çýñ, àëòíû óóðõàéã àøèãëàëòàä îðóóëàõûí òóëä “Îþóòîëãîé” êîìïàíè ºäºð á¿ð äîëîîí ñàÿ àì.äîëëàðûí áàðàà, ¿éë÷èëãýý õóäàëäàæ àâ÷ áàéãàà íü äîòîîäûí òºäèéã¿é ãàäààäûí êîìïàíèóäûí ààçãàéã õºäºëãºæ áàéíà. ªäºð á¿ð 80 à÷ààíû ìàøèí Õÿòàäààñ Îþóòîëãîé ðóó õºâºð÷ áàéãààãèéí çýðýãöýý Àìåðèê, Àâñòðàëè, Ãåðìàí, Êàíàäûí õàíãàí íèéë¿¿ëýã÷ êîìïàíè îëíîîðîî îðæ èðæ, áàðàà, ¿éë÷èëãýýãýý ñàíàë áîëãîõ áîëîâ. ¯íäýñíèé ¿éëäâýðëýã÷èä íýãèéã áîäîõ áîëñîí þì áèø ¿¿? Îþóòîëãîéãîîñ çºâõºí àëò, çýñèéí áèø, ìºíãºíèé, ìýäëýãèéí óóðõàéã îëæ õàðàõ öàã èðæýý. Òýãæ ÷àäâàë ìîíãîë÷óóä Îþóòîëãîéãîîð çîãñîõã¿é Òàâàíòîëãîé õèéãýýä äàðàà äàðààãèéí òîìîîõîí òºñ뺺ñ àõèóõàí þì “÷àíãààíà”. Òîì ÿðèâàë äýëõèéí õýìæýýíèé òîãëîã÷ áîëíî.

Óóðõàé ãýõýýð ë àâàðãà ìàøèí ìåõàíèçì, í¿ñýð òîíîã òºõººðºì溺ñ ººð íèéë¿¿ëýõ þì ¿ã¿é ãýæ áîäîæ áàé­âàë ñýòãýõ¿éãýý öýãöëýõ áîëæýý. Áàðèëãà áàéøèí, òàâèëãà, öàõèëãààí õýðýãñýë, ¿çýã öààñíààñ ýõëýýä óóðõàé÷äûí ºìñºõ õóâöàñ, èäýõ òàëõ ãýýä åðººñºº òýäíèé õýðýãöýý ìóíäàõã¿é. Òîíîã òºõººðºìæèéí çàñâàðààñ àâàõóóëààä àæëûí õóâöàñíû óãààëãà, öýâýðëýãýý çýðýã ¿éë÷èëãýýã ÷ Îþóòîëãîéí òºñºë ìºí㺺ð õóäàëäàæ àâíà. Ýíý á¿õ õýðýãöýýã õàíãààä áàéõàä ë îëîí òîîíû ¿íäýñíèé êîìïàíè õºëæèõ áîëîìæ á¿ðäýýä áàéãàà þì. Ãýõäýý ýíý íü òèéì ÷ àìàð àæèë áèø. ªíººäºð “Îþóòîëãîé” êîìïàíèéí õàíãàí íèéë¿¿ëýã÷ ãýõ “øîøãî”-òîé êîìïàíèéí òîî 2500 äàâæýý. Ãýâ÷ 60 õ¿ðýõã¿é ìîíãîë êîìïàíè ë áàãàõàí õýìæýýíèé áàðàà, ¿éë÷èëãýý áàéíãà íèéë¿¿ëäýã ãýñýí ìýäýýëýë áèé.

Òîâ÷õîíäîî, óóðõàéí áàðèëãûí àæèëä çàðöóóëæ áóé òàâàí òýðáóì àì.äîëëàðûí äèéëýíõ õýñýã íü ãàäíûí êîìïàíèóäûí àøèã, îðëîãî áîëæ õóâèð÷ áàéíà. ßàãààä äîòîîäûí àæ àõóéí íýãæ¿¿ä ìààíü ýíý èõ ìºíãºíººñ àòãà ä¿¿ðãýæ ÷àäàõã¿é áàéíà âý? “¯íýí õýðýãòýý ìàíàé ¿íäýñíèé êîìïàíèóä õ¿÷èí ÷àäàë, ñàíõ¿¿, ìåíåæìåíò áîëîí áîëîâñîí õ¿÷íèé õóâüä äýíä¿¿ äîðîé áàéíà” õýìýýí Îþóòîëãîéí õàíãàí íèéë¿¿ëýëòèéí êîíñîðöèóìûí åðºíõèéëºã÷ Ñ.Áàë÷èíäîðæ ó÷èðëàæýý. Äýëõèéí õýìæýýíèé òºñºë ìýäýýæ äýëõèéí ñòàíäàðòàä íèéöñýí áàðàà, ¿éë÷èëãýý øààðäàíà. Ò¿¿íèéãýý ìîíãîë÷óóäûí ìýääýã “òàíèë òàë”-ààð áèø, îëîí óëñûí íýýëòòýé òåíäåðýýð õóäàëäàæ àâäàã áèëýý.

“Îþóòîëãîéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ãýðýý áàòëàãäñàíààð õàíãàí íèéë¿¿ëýã÷ êîìïàíèóäûí ìàø òîì ñ¿ëæýý ¿¿ñýæ áàéíà. Èðýõ îíóóäàä Ìîíãîëä îëîí òîîíû ãàäààä êîìïàíè ¿¿ä õààëãàà íýýõ áîëíî” ãýæ ÕÀÀÍ áàíêíû çºâëºõ Ïèòåð Ìîððîó òýìäýãëýæ áàéñàí íü áèåëëýý õýäèéíý îëëîî. ªíãºðñºí æèëèéí “Discover Mongolia”-ãèéí ¿åýð Àâñòðàëè, Ãåðìàí, Êàíàäûí õàíãàí íèéë¿¿ëýã÷ îëîí êîìïàíè ¿çýñãýëýí ãàðãàæ, áàðàà, ¿éë÷èëãýýãýý òàíèëöóóëæ áàéâ. Ìîíãîëä àñàð èõ áîëîìæ áàéãààã ãàäíûíõàí ìýäýýä èðæ áàéíà. Ýíý óðñãàë óëàì ë ýð÷èìæèõ òºëºâòýé. Îëîí æèëèéí òóðøëàãàòàé, äýëõèéí õýìæýýíèé êîìïàíèóäòàé áèä ÿàæ ºðñºëäºõ áèëýý ãýõ àéäàñ ìîíãîë êîìïàíèóäàä òºðºõ íü ëàâòàé. “Íýã òåíäåðò ÿëàãäàíà, õî¸ð äàõèä íü äàõèàä ÿëàãäàíà, ãóðàâ äàõü óäààãàà ÿëäàã áîëíî. Òýð ¿éë ÿâö ë îäîî ÿâæ áàéíà” õýìýýí “FSCo” êîðïîðàöèéí ã¿éöýòãýõ çàõèðàë Ä.Æàðãàëñàéõàí òýìäýãëýñýí þì. ¯íäýñíèé êîìïàíèóäûí áàðàà, ¿éë÷èëãýý Îþóòîëãîéä ãîëîãäîæ áàéãàà íü ¿íýí. ¯¿íèéãýý ìîíãîë÷óóä ìýäýð÷ ýõýëñýí íü õàìãèéí ñàéí õýðýã àæýý. Þóí äýýð àëäàæ áàéíà âý ãýäãýý áîäîæ, ÿàæ ò¿¿íèéãýý çàëðóóëàõ âý ãýñýí îðîëäëîãî ýõíýýñýý ãàð÷ ýõýëñíèéã àíçààðàõàä õÿëáàð àæ. Óóë óóðõàéí õàíãàí íèéë¿¿ëýëòèéí òóõàé ñýäýâ áàéí áàéí õºíäºãäºæ, ýíý ÷èãëýëèéí óóëçàëò ñåìèíàð ÷ òàñðàõàà áàéõ òºëºâòýé. Íýãäüå, íèéëüå, òîìîðú¸ ãýñýí ñàíàë ñàíàà÷èëãà ÷ ãàð÷ ýõýëñýí íü ñàéøààëòàé. “Ìîíãîë÷óóä íýãäýýä, ñàíõ¿¿, ìåíåæìåíò, ìàðêåòèíãèéí ÷àäâàðàà äýýøë¿¿ëæ áàéæ ë Îþóòîëãîéòîé õàðüöàõ øààðäëàãà ãàð÷ áàéãàà. Èíãýñíýýð áèä òîìîîõîí àæèë, ºíäºð àøèãòàé çàõèàëãà àâ÷ ÷àäíà. Äýëõèéí ñòàíäàðòààð ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëäàã êîìïàíèàñ íýã ºäðèéí ºìíº ÷ ãýñýí ñóðàëöàæ ÷àäâàë ìîíãîë÷óóä äàðàà äàðààãèéí òîìîîõîí îðäîî ººðñ人 àøèãëààä ýõýëíý” ãýæ Ñ.Áàë÷èíäîðæ ó÷èðëàñàí þì.

¯íäýñòýí äàìíàñàí êîðïîðàöèóä çºâõºí äîëëàð òýýæ èðýõã¿éã Ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ãàçðûí îðëîã÷ äàðãà Ç.Áàòò¿øèã îíöîëæ áàéñàí. Òýäíèé îðóóëæ èðýõ òåõíèê, äýâøèëò òåõíîëîãè òàâ, àðâàí òýðáóì äîëëàðààð ÷ õýìæèãäýõýýðã¿é èõ õºðºí㺠îðóóëàëò áîëîõ ó÷èðòàé. Ǻâõºí ìºíãºíèé áèø, îþóíû, òåõíîëîãèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí äàâàëãàà àéñóé. Òèéìýýñ ¿íäýñíèé êîìïàíèóä ìºíãºíººñ ãàäíà ìýäëýã ø¿¿ð÷ àâ÷ ÷àäâààñ äýëõèéí òàâöàíä ãàðàõ ¿¿ä õààëãà íýýëòòýé áàéíà. Èéì òóðøëàãûã äàëàéí ÷àíàäààñ ÷ áèø, äîòîîäûí áèçíåñìýí¿¿äýýñýý ñóäàëæ áîëíî ø¿¿ äýý. Òóõàéëáàë, 1996 îíä áàéãóóëàãäñàí “Ãåîñàí” Ìîíãîëä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã “Áè Ýé÷ Ïè Áèëëèòîí”, “Âàëå”, “Êàìåêî”, “Àéâîíõîó ìàéíç” çýðýã ãàäíûí êîìïàíèä ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëñýýð áàéãààä îëîí óëñûí ñòàíäàðò õàíãàæ ÷àääàã áîëñîí. Ýä¿ãýý òóñ êîìïàíè Ìîíãîëîîñ õàëèàä, Áèðì (Ìÿàíìàð), Õÿòàäàä àæèëëàæ áóé êîìïàíèóäààñ çàõèàëãà àâ÷ áàéíà ø¿¿ äýý. ªºðººð õýëáýë, ìîíãîë÷óóäàä ìàø èõ áîëîìæ áàéíà. “Ðèî Òèíòî”, “Ïèáàäè Ýíåðæè” ãýýä äýëõèéí óóë óóðõàéí á¿õèé ë òîì êîìïàíè Ìîíãîëä áàéãààã àøèãëààä ç¿ãýýð ë òýäíèé øààðäëàãûã áèåë¿¿ëýýä ñóðàõ õýðýãòýé àæ. ¯¿íèé òóëä ìýäýýæ Åâðîïûí ñòàíäàðòûã õàíãàæ, êîìïàíèéí çàñàãëàë, ìåíåæìåíòèéí ñî¸ë çýðãèéã íýâòð¿¿ëýõ õýðýãòýé áîëíî. ¯¿íèéã ìîíãîë÷óóä îäîîíîîñ áîäîëöîæ, ¿éë àæèëëàãààãàà èäýâõæ¿¿ëæ, ºíäºð ÷àíàðòàé á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ öàã èðæýý. Èíãýæ ÷àäâàë ìîíãîë êîìïàíèóä îëîí óëñûí çàõ çýýëä õóâüöààãàà ãàðãàæ, ººðñ人 ñòðàòåãèéí õºðºí㺠îðóóëàã÷ ÷ áîëæ ÷àäàõûã ìýðãýæèëòí¿¿ä ÿðüæ áàéíà.

Õýâëèéäýý àñàð èõ õýìæýýíèé áàÿëàã òýýñýí Ìîíãîë îðíûã ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàã÷èä äààí ÷ ñàéí ìýääýã áîëñîí íü áîëîìæèéã á¿ð èõ íýìýãä¿¿ëæ áóé. “Ïåòðî ìàòàä”, “Ýíåðæè ðåñóðñ” çýðýã óóë óóðõàéí öººíã¿é ìîíãîë êîìïàíè ãàäààäûí õºðºíãèéí áèðæýýñ ìºí㺠áîñãîæ ÷àäñàí ø¿¿ äýý. Ãýõäýý çàðèì õºðºí㺠îðóóëàã÷ óóë óóðõàéí êîìïàíèóäààñàà èë¿¿ õàíãàí íèéë¿¿ëýã÷èä íü àøèãòàé àæèëëàäàã ãýæ ¿çäýã òóõàé “CPS International” êîìïàíèéí çàõèðàë Á.̺íõäºë òàéëáàðëàñàí þì. Îþóòîëãîé, Òàâàíòîëãîéí àæèë æèãäðýýä èðýõýýð õàíãàí íèéë¿¿ëýã÷èä íü à÷ààëëàà äèéëýõýý áàéãààä, ¿éë àæèëëàãààãàà ºðãºòãºõèéí òóëä õºðºí㺠áîñãîæ òààðíà. Èéì èðýýä¿é õàðàãäàæ áàéãàà ó÷ðààñ ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàã÷èä ÷ Ìîíãîëûí õàíãàí íèéë¿¿ëýã÷äèéã îéëãîæ, ¿íýëýõ òºëºâòýéã òýðáýýð ìºí òýìäýãëýñýí. Ãýõäýý èíãýæ ÷àäàõ, ýñýõ íü äîòîîäûí àæ àõóéí íýãæ¿¿äèéí èäýâõ, ñàíàà÷èëãààñ ë õàìààð÷ áàéãààã àõèí äàõèí ñàíóóëàõ íü ç¿éòýé áîëîâ óó. Óóë óóðõàéí ñàëáàðò îðæ áàéãàà íýã äîëëàð áóñàä ñàëáàðò äºðâºí äîëëàðûí õýðýãöýýã áèé áîëãîäîã ãýñýí îëîí óëñûí æèøèã áèé. Òýãâýë Ìîíãîëûí ýðäýñ áàÿëãèéí ñàëáàðò îðæ èðýõ ìºíãºíèé õýìæýý ãýðëèéí õóðäààð íýìýãäýæ áàéãàà íü áîëîìæèéã óëàì èõýñãýæ áóé. ªðñºë人í óëàì øèð¿¿ñëýý. Øèíý îð÷èí ìîíãîë÷óóäààñ áîãèíî õóãàöààíä îëîí óëñûí ò¿âøèíä õ¿ðýõèéã øààðäàæ áàéíà.