Өрийг өрөөр дарах бодлого үргэлжилнэ

Монгол Улс сүүлийн арав гаруй жилд олон улсын хөрөнгийн зах зээлийн тогтмол оролцогч болж, гадаад валютын эх үүсвэр татах бодлогыг идэвхтэй хэрэгжүүлж ирсэн. Үр дүнд нь 2026-2031 онд төлөх ёстой “Номад”, “Сенчири-1 2027”, “Сенчири-1 2031”, “Сенчири-2”, “Сенчири-3” бондын үлдэгдэл 2.53 орчим тэрбум ам.долларт хүрч байгаа нь валютын урсгал, төсвийн тогтвортой байдал, өрийн удирдлагын стратегид бодит сорилт болж эхэллээ. 

Зөвхөн 2026-2029 оны хооронд нийтдээ хоёр тэрбум гаруй ам.долларын үндсэн төлбөр хийх хуваарьтай байгаа нь өрийн эргэн төлөлтийн оргил ачаалал богино хугацаанд төвлөрснийг илтгэж буй. Мөн бид эдгээр өрөө ам.доллароор төлөх учир ханшийн эрсдэл ч бий. Тодруулбал, төгрөгийн ханш 10 хувиар сулрахад, өрийн дарамт мөн хэмжээгээр нэмэгдэнэ. Иймд валютын нөөц, экспортын орлого, гадаад худалдааны тэнцэл тогтвортой байх нь өрийн үйлчилгээний чадамжийн гол нөхцөл болж байна. Нөгөө талаас, өрийн бүтэц дан гадаад валютад төвлөрсөн нь системийн эрсдэл дагуулна. 

2026 оны дөрөвдүгээр сарын 7-нд хугацаа нь дуусах “Номад” бондын хувьд жил бүр үндсэн дүнгийн 5.125 хувь буюу 30 орчим сая ам.долларын хүү төлөгдөж ирсэн бөгөөд тун удахгүй бид эцсийн купонтой хамт 572.7 сая ам.долларын үндсэн төлбөр нэг дор хийх ёстой. Өөрөөр хэлбэл, зөвхөн 2026 онд энэ бондоос шалтгаалсан валютын гадагш урсгал 600 сая ам.долларт дөхөх хэмжээний дарамт үүсгэнэ.

Үүнтэй зэрэгцэн 2027 онд 3.5 хувийн купонтой “Сенчири-1 2027” бондын хугацаа дуусна. Хэдийгээр 3.5 хувийн хүү нь зах зээлийн өнөөгийн нөхцөлтэй харьцуулахад харьцангуй бага мэт боловч жил бүр 14.7 сая ам.долларын купон төлөгдөж, 2027 онд үндсэн 420.1 сая ам.доллар эцэслэн төлөгдөх ёстой. Ингэснээр 2027 он нь 2026 оны дараа гадаад валютын томоохон шилжилт хийх жил болж байна.

Цаашилбал, 2028 оны нэгдүгээр сарын 19-нд 8.65 хувийн өндөр купонтой, 675.1 сая ам.долларын “Сенчири-2” бондын хугацаа дуусна. Энэхүү бонд нь Монголын зээлжих зэрэглэл доогуур, зах зээлийн нөхцөл хүнд байсан үед гарсан тул хүү өндөр тогтоогдсон. Жил бүр 58.4 сая гаруй ам.долларын хүү төлөгдөж байгаа бөгөөд 2028 онд үндсэн 675.1 сая ам.доллар эцсийн купонтой хамт төлөгдөнө. Өөрөөр хэлбэл, 2028 онд бараг 730 сая ам.долларын гадаад валютын ачаалал үүсэх тооцоо гарч байна.

Үүний дараа 2029 оны зургаадугаар сард 7.875 хувийн купонтой, 351.9 сая ам.долларын “Сенчири-3” бондын хугацаа дуусна. Жил бүр ойролцоогоор 27.7 сая ам.долларын хүү төлөгдөж, эцэст нь 351.9 сая ам.долларын үндсэн төлбөр нэг дор хийгдэнэ. Ингэснээр 2029 он мөн адил 380 сая ам.долларын валютын урсгал шаардах жил болно.

Мөн 2031 онд дуусах, 4.45 хувийн купонтой, 510.7 сая ам.долларын “Сенчири-1 2031” бондын үлдэгдэл 510.7 сая ам.доллар  эцсийн купонтой хамт буцаан төлөгдөнө. 

Ийн бодит үлдэгдэлд тулгуурлан тооцоолбол 2026-2029 оны хооронд дөрвөн жил дараалан хоёр тэрбум гаруй ам.долларын үндсэн өр төвлөрч буй. Хүүгийн зардал нэмэгдэж, тухайн жилүүдэд валютын ханш, нөөц, төсвийн бодлогод бодит дарамт үүсэхээр байна.

Гадаад өрийн дараалсан оргил жилүүд ойртож буй энэ үед хамгийн их яригдаж буй хувилбар бол дахин санхүүжилт. Өөрөөр хэлбэл, хугацаа нь тулсан бондыг шинэ бондоор сольж, төлбөрийн хугацааг урагш сунгах арга. Монгол Улс өмнө нь энэ замаар явж ирсэн туршлагатай. 2017 онд “Чингис” бондын оргил төлбөрийг “Гэрэгэ” бондоор, 2023 онд “Гэрэгэ”-г “Сенчири” цувралаар сольж хугацааг сунгасан. Тухайн үед гол зорилго нь нэг дор төвлөрсөн валютын дарамтыг задлах, дефолтын эрсдэлийг арилгах байсан. Богино хугацаанд энэ бодлого үр дүнгээ өгч, зах зээлд “Монгол өрөө төлдөг” гэсэн мессежийг хадгалж чадсан нь үнэн.

Гэхдээ дахин санхүүжилт нь өрийг устгах арга биш, зөвхөн хугацааг нь л сунгах шийдэл юм. Хэрэв шинэ бондын хүү хуучнаасаа өндөр байвал ирээдүйн хүүгийн нийт зардал өснө. Өнөөдөр дэлхийн санхүүгийн зах зээл 2010-аад оны “Хямд мөнгө”-ний үеэс тэс өөр орчинд шилжсэн. АНУ, Европт бодлогын хүү өндөр түвшинд хадгалагдаж, эрсдэлийн шимтгэл нэмэгдсэн. Ийм нөхцөлд Монгол дахин бонд гаргавал хүү 8-10 хувийн түвшинд тогтох магадлалтай. Энэ нь одоогийн 5.125 хувь, 3.5 хувьтай бондуудаас илүү өндөр хүүтэй санхүүжилт болно гэсэн үг.

Нөгөө талаас, 2026-2029 онд төлөх хоёр тэрбум гаруй ам.долларын үндсэн төлбөрийг цэвэр төсөв, валютын нөөцөөс шууд гаргана гэвэл ханш, нөөцөд огцом дарамт өгнө. Тиймээс тактикийн түвшинд дахин санхүүжилт хийх нь зайлшгүй сонголттой учраад байгаа. Энэ хүрээнд Засгийн газраас 2026, 2027, 2028 онд үндсэн төлөлт нь хийгдэх гадаад бондуудыг дахин санхүүжүүлэх зорилгоор зургаан жилийн хугацаатай шинэ бондуудыг гаргахаар ажиллаж эхэлжээ. Тодруулбал, Манай Засгийн газар олон улсын HSBC, Morgan Stanley, Standard Chartered Bank банкнуудтай хамтран 2026 оны хоёрдугаар сарын 24-ний өдрөөс буюу өнөөдрөөс хөрөнгө оруулагчидтай уулзалт зохион байгуулж, шинэ бондын талаарх мэдээллийг танилцуулахаар төлөвлөжээ. 

Дахин санхүүжилтийн хүрээнд 2026 оны 4 дүгээр сарын 7-нд хугацаа нь дуусах 5.125%-ийн хүүтэй “Номад” бонд, 2028 онд төлөгдөх 8.650%-ийн, мөн 2029 онд төлөгдөх 7.875%-ийн хүүтэй бондуудыг буцаан худалдан авах бөгөөд энэ үйл ажиллагаанд шаардагдах зардлыг шинэ бондоос татан төвлөрүүлэхээр төлөвлөсөн аж. 

Мэргэжлийн өнцгөөс харвал гурван нөхцөл хангагдсан үед дахин санхүүжилт зөвд тооцогдоно. Нэгдүгээрт, зээлжих зэрэглэл тогтвортой, эсвэл сайжрах хандлагатай байх. Хоёрдугаарт, төсвийн алдагдал хяналттай, ДНБ-д өрийн эзлэх хувь буурах траекторт орсон байх. Гуравдугаарт, валютын орох урсгал (экспорт, хөрөнгө оруулалт) тогтвортой өсөж, зах зээлд итгэл бий болсон байх. Энэ гурвын аль нэг нь сул байвал дахин санхүүжилт өртөг өндөртэй, богино хугацаатай шийдэл болж хувирна.

Өмнөх туршлагаас харахад Монгол “өрийг өрөөр дарж” хугацаа хожиж ирсэн. Харин энэ удаа цаг хожихоос гадна бүтцийг сайжруулах шаардлага бий. Өөрөөр хэлбэл, өндөр хүүтэй бондыг бага хүүтэй урт хугацаатай хэрэгслээр солих, гадаад валютын орлогыг нэмэгдүүлэх бодит эх үүсвэртэй уялдуулах зэрэг стратеги хавсарч явах ёстой.