Өрхийн санхүүг залгигч байрны түрээс

Нийслэлийн зургаан дүүрэг дэх орон сууцны түрээсийн дундаж үнийг Үндэсний статистикийн хороо туршилтын тооцооллоор гаргасан байна. Тооцооллоос үзвэл нэг өрөө байрны түрээсийн дундаж үнэ 990 мянгаас 1.51 сая төгрөгийн хооронд, хоёр өрөө байрны түрээсийн дундаж үнэ 1.28-2.35 сая төгрөг, гурван өрөө байрных 1.63-3.74 сая төгрөг байна. 

Түрээсийн үнийг байршлаар нь авч үзвэл Сонгинохайрхан, Баянгол, Баянзүрх дүүрэгт харьцангуй хямд байгаа бол Сүхбаатар дүүрэгт хамгийн үнэтэй байна. Сүхбаатар дүүрэг дэх гурван өрөө байрны түрээсийн дундаж үнэ нийслэлийн нэг өрхийн сарын дундаж орлогоос ч давжээ. 

Мөн түрээслэгчдийн дунд хамгийн эрэлттэй байдаг 1-2 өрөө байрны түрээсийн дундаж үнэ нийслэлийн өрхийн дундаж орлогын 30-70 орчим хувьтай тэнцэж байна. 

Олон улсын жишгээр, орон сууцны түрээсийн зардал өрхийн орлогын 30 хувиас хэтрэхгүй байх нь “боломжийн түвшин” гэж үздэг. Гэтэл нийслэлийн Сонгинохайрхан дүүргийн нэг өрөө байрыг эс тооцвол Улаанбаатарт орон сууцны түрээсийн үнэ дээр дурдсан “боломжийн түвшин”-ийг илтэд давжээ. Ялангуяа залуу гэр бүл, оюутан, дөнгөж ажилд орсон залуусын хувьд орлогынхоо дийлэнхийг байрны түрээс төлөхөд зарцуулж байгаа нь орон сууцны урьдчилгаа цуглуулах мөрөөдлийг нь улам бүр алсруулж байна.  

Сүүлийн жилүүдэд Улаанбаатар хотын орон сууцны түрээсийн зах зээл  эрчимтэй тэлж байна. Хотжилт, хүн амын төвлөрөл нэмэгдэхийн хэрээр түрээсийн байрны эрэлт тогтвортой өсөж байгаа боловч энэ өсөлт өрхийн орлогын өсөлттэй уялдахгүй байгаа нь айл өрхүүдэд хамгийн том сорилт юм.

Түрээсийн үнэ ийн өсөхөд хэд хэдэн хүчин зүйл нөлөөлж байгааг салбарынхан онцолдог. Нэгдүгээрт, үл хөдлөх хөрөнгийн үнэ огцом өссөн нь байр эзэмшигчдийг хөрөнгө оруулалтаа нөхөх зорилгоор өндөр түрээс тогтооход хүргэдэг. Хоёрдугаарт, инфляц болон амьжиргааны зардлын өсөлт нь түрээсийн үнийг нэмэгдүүлэх шалтгаан болж байна. Гуравдугаарт, түрээсийн зах зээл институцын хувьд сул хөгжсөн тул үнэ тогтоох тодорхой стандарт, зохицуулалт бараг байдаггүй.

Манай улсын түрээсийн орон сууцны зах зээлийн бас нэг онцлог нь ихэнх байр хувь хүмүүсийн өмчлөлд байдаг явдал юм. 

Өндөр хөгжилтэй олон оронд түрээсийн орон сууцны тодорхой хувийг компани, сангууд эзэмшиж, урт хугацааны тогтвортой түрээсийн зах зээлийг бүрдүүлдэг. Харин Монголд зах зээл бараг бүхэлдээ хувь хүмүүсийн хоорондын богино хугацааны гэрээн дээр тулгуурладаг. Үүний улмаас үнэ тогтворгүй, түрээслэгчийн эрхийн хамгаалалт сул байна.

Хэрэв түрээсийн үнэ өрхийн орлогын өсөлтөөс илүү хурдтай өссөөр байвал дундаж орлоготой өрхүүд хотын төвөөс шахагдах, хотын зах руу нүүх, эсвэл олон хүн нэг байр хамтран түрээслэх зэрэг үзэгдэл нэмэгдэх магадлалтай. Энэ нь хот төлөвлөлт, нийгмийн тэгш бус байдал, амьдралын чанарт сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй.

Иймээс төрөөс түрээсийн орон сууцны бодлогыг илүү идэвхтэй хэрэгжүүлэх шаардлага үүсэж байна. Мөн нийгмийн зориулалттай түрээсийн орон сууцны сан байгуулах, түрээсийн зориулалттай барилгын хөрөнгө оруулалтыг дэмжих, стандарт гэрээ болон татварын ил тод байдлыг сайжруулах нь зах зээлийг тогтворжуулах гарц юм. Эс бөгөөс хотжилт тэлэхийн хэрээр орон сууцны түрээс өрхийн санхүүд улам их дарамт учруулсаар байна.